توله‌های یوزپلنگ هلیا پیدا شدند؛ استقلال پیش از موعد یا جدا افتادن از مادر؟

– – -: همزمان با انتشار این خبر سوال جدیدی مطرح شد که آیا مشاهده مستقل این توله ها در سنین پایین تر از سبک زندگی معمول گرگ نشانه موفقیت است یا باید به آن به عنوان یک هشدار جدی نگریست؟

حمید الزهرابی معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد: با تطبیق الگوی خال های بدن با پایگاه جامع یوزپلنگ آسیایی، هویت دو توله یوزپلنگ به عنوان توله هلیا به طور قطعی تایید شد. وی چند روز پیش گفت: بررسی های میدانی نشان داد که این دو گرگ که سن تقریبی آنها حدود یک سال است زودتر از همیشه مستقل شده اند و عکس های ثبت شده نیز رفتار طبیعی شکار آنها را نشان می دهد. موضوعی که بیانگر سلامت جسمانی، بقا، فراوانی طعمه و شرایط زیستگاه مناسب است.

توله هایی که به بلوغ نمی رسند

باقر نظامی بلوشی، مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، پیش از این در گفت و گو با همشهری هشدار داده بود که مشکل اصلی حفاظت از یوزپلنگ در ایران کمبود زاد و ولد نیست؛ چراکه در ایران، یوزپلنگ در حال توسعه است. مسئله بقای توله ها تا بزرگسالی است.

به گفته وی، بخش قابل توجهی از سمورها به جمعیت بالغ اضافه نمی شود. نظامی بلوشی توضیح داد: در حالی که گز از گونه‌ای با سرعت تولیدمثل بسیار خوب است، تعداد گزهای ایرانی کاهش یافته است، از سال 2018 تاکنون بیش از 90 درصد از سگ‌های ماده ثبت‌شده در طبیعت در سن سه سالگی اولین تولد خود را به دنیا آوردند و پس از مستقل شدن یا تلف شدن توله‌ها، در بیش از 2 سال گذشته دوباره به چرخه برگشتند. توله‌های سیاه گوش به دنیا آمده‌اند.» در ایران، اگر نیمی از این توله ها به سن بلوغ برسند، امروزه بین 300 تا 400 یاک در کشور وجود دارد، اما گاومیش گونه ای با «دامنه حرکت» بسیار وسیع است. در این حرکت طولانی با بحران دیگری که گذشت دومین سال زندگی است مواجه می شوند و با مادرشان به خوبی زندگی می کنند. قبل از رهاسازی توله ها، مادر آنها را به زیستگاه های مختلف و خارج از مناطق تحت مدیریت سازمان می برد و بیشترین تلفات رخ می دهد.» این سابقه باعث شده است که برخی از کارشناسان با احتیاط با اصطلاح «استقلال زودرس» برخورد کنند.

توله های یوزپلنگ از مادرشان چه می آموزند؟

عطیه تک تهرانی، عضو انجمن پلنگ ایران او معتقد است که دید مستقل برای توله سگ ها در این سن، خبر کافی برای خوش بینی نیست. وی در گفت و گو با خبرنگار همشهری اظهار کرد: معمولا دوره همراهی با مادر برای سیاه گوش حدود یک سال و نیم به طول می انجامد و در این مدت توله ها نه تنها شکار را یاد می گیرند؛ بلکه در این مدت زمان همنشینی با مادر را به خود اختصاص می دهند. آنها همچنین مسیرهای حرکت، دانش زیستگاه، اجتناب از خطر و طیف وسیعی از رفتارهای بقا را از مادر می آموزند.

این فعال محیط زیست تاکید کرد: «جدایی از مادر» مفهوم «استقلال» نیست و در شرایطی که ایران سال‌ها با موضوع گم شدن توله‌ها و نرسیدن به بلوغ آنها مواجه است، بدترین سناریوها را نیز باید در نظر گرفت. از جمله اینکه چرا این توله ها زودتر از حد معمول از مادرشان جدا می شوند و اینکه آیا این جدایی بر توانایی آنها برای زنده ماندن در ماه ها و سال های آینده تأثیر می گذارد یا خیر. اکنون که این دو توله دوباره دیده شده اند، زمان آن رسیده است که وضعیت آنها را از نزدیک زیر نظر بگیریم. زیرا سوال اصلی تنها این نیست که آیا توله ها پیدا می شوند یا خیر، بلکه این است که آیا می توانند به بلوغ برسند یا خیر. تعبیر «استقلال اولیه» نیازمند احتیاط و بررسی علمی بیشتر است.

وی با بیان اینکه مسئله اصلی در حفاظت از یوزپلنگ ایرانی تنها رویت توله ها نیست، بلکه مشکل دیرینه «از دست دادن توله ها» و نرسیدن آنها به مراحل بعدی زندگی است، به این معنا که یکی از مهمترین چالش ها در احیای جمعیت یوزپلنگ آسیایی، بقای توله ها تا رسیدن به سن باروری است.

به گفته این محقق، در شرایط طبیعی، توله های گاومیش حدود یک سال و نیم نزد مادر می مانند. البته ممکن است یک تا دو ماه تفاوت وجود داشته باشد، اما جدایی در حدود یک سالگی تفاوت قابل توجهی با الگوی معمول دارد. به همین دلیل به نظر او نباید به این نتیجه رسید که روند استقلال صرفاً با مشاهده رفتار شکاری یا زنده ماندن چند ماهه توله ها کامل می شود.

فرصت شغلی در یوزبان

بسیاری از توله ها به سال دوم زندگی نمی رسند و ممکن است به طور اتفاقی نوزادان هایلیا را دیده باشیم. آتی تک تهرانی با اشاره به تحقیقات خود که اکنون در مرحله داوری قرار دارد، گفت: یکی از محورهای اصلی این تحقیق بررسی میزان بقای توله ها تا سن یک سالگی است و نتایج 13 سال داده های رصدی انجمن یوزپلنگ ایرانی نشان می دهد که وضعیت زنده گیری در این مرحله نگران کننده است، یعنی همیشه در این سال ها مشکل بزرگی مشاهده نشده است. سرنوشت توله ها را به یکی از مهمترین ابهامات در حفاظت از یوزپلنگ آسیایی باقی مانده در ایران تبدیل کرد. هلیا در زایمان های قبلی خود چند توله از دست داد و ما نمی دانیم که کدام خطرات یوزپلنگ علت آن بوده است. یوزپلنگ یک ساله ابریشم (ماهور) که چندین بار بدون مادرش در نزدیکی جاده دیده شد و زنده اسیر شد نیز یک ساله بود و به دلیل نامعلومی از مادرش جدا شد. این سناریوهای مشابه چندین بار تکرار شده است.

او معتقد است در چنین شرایطی نباید با استفاده از عناوین بار مثبت توجه را از موضوع اصلی منحرف کرد. عطیه تک تهرانی گفت: ثبت رفتار شکار نباید پایان ماجرا تلقی شود، بلکه باید به عنوان سیگنالی برای شروع نظارت دقیق تر برای تعیین اینکه آیا این توله ها واقعا توانایی ادامه حیات را دارند یا خیر تلقی کرد. اکنون زمان تشکیل تیم های تخصصی برای پیگیری وضعیت این توله ها و اطلاع از علت جدایی آنها از مادر است. نبود سیستم های نظارت مستمر چه از طریق فناوری هایی مانند ابزار ردیابی و چه از طریق حضور نیروهای آموزش دیده به عنوان محیط بان، یکی از مشکلات حفاظت از این گونه است.